Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Guy Vandenbranden (1926–2014) presenteert het KMSKA een overzicht van het werk van een der belangrijkste Belgische vertegenwoordigers van de avant-garde, een term die letterlijk ‘voorhoede’ betekent.
Van bloemetjesbehang tot wereldsteden.
Op een moment dat in de meeste huiskamers nog bloemetjesbehang domineert, exposeert Vandenbranden al in New York, Milaan en andere wereldsteden. Dat was destijds niet eenvoudig: afspraken werden gemaakt en tentoonstellingen georganiseerd via trage briefwisseling. Vervolgens werden de werken verscheept, of letterlijk op het dak van de auto naar de volgende galerie vervoerd. Het was een praktische bedenking die Brecht Callewaert in zijn openingstoespraak aanvoerde.
De geboorte van een compleet nieuwe beeldtaal
Vandenbranden en zijn tijdgenoten bouwden voort op het fundament van een kleine groep Belgische abstracte kunstenaars uit het interbellum (1918–1939), onder wie de Antwerpenaars Jozef Peeters, Marthe Donas, Georges Vantongerloo en Michel Seuphor. Hoewel Vandenbranden geboren werd in Elsene, woonde en werkte hij het grootste deel van zijn leven in Antwerpen. Hij hield er zelfs een atelier op na in het Scheldeken, in de buurt van den Oever in Sint-Andries. Deze werkruimte deelde hij jarenlang met zijn vriend en kunstenaar Mark Verstockt.
Elk genre een andere snaar
Geïnspireerd door internationale ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog creëerden deze vernieuwers een compleet nieuwe beeldtaal. Nu zijn we vertrouwd met werken waarin een strak lijnenspel, kleurvakken en abstractie domineren. Ze kunnen ons – zij het op een totaal andere wijze – net zozeer bekoren als de barokke werken van Rubens of de romantische scènes van de impressionisten. Het is alsof elk genre een andere snaar raakt in ons brein en ons hart, al beslist de persoonlijke voorkeur natuurlijk altijd. Wat ooit revolutionair was, is inmiddels wel vanzelfsprekend geworden en vormt vaak de basis voor verdere exploratie.
Het netwerk van Vandenbranden
Hij speelde een cruciale rol als bindende figuur die deze vernieuwende kunstenaars bijeenbracht. Ze zochten elkaar op in het Antwerpse Hessenhuis aan de Paardenmarkt, waar ze gedachten uitwisselden, samenwerkten en elkaar bovenal stimuleerden. Hoewel ieder tegelijkertijd zijn eigen artistieke parcours volgde, bleef de kruisbestuiving groot. De connectie met andere kunstdisciplines uitte zich onder andere in de samenwerking met de Antwerpse dichter Hugues C. Pernath. Zo trad de beeldende avant-garde in dialoog met de literaire avant-garde, wat resulteerde in hun gezamenlijk uitgegeven map Exodus. In de passage tussen de tentoonstellingsruimtes wisselen teksten uit Pernaths cyclus Myra en zeefdrukken van Vandenbranden elkaar af. Als geboren netwerker stond hij tevens mee aan de wieg van verschillende kunstenaarsgroepen en onderhield daarnaast warme, internationale contacten.
“De kunst van een pionier uit de vorige eeuw leeft nu voort op straat.”
Kunst die de tijd trotseert
De ideeën van de avant-garde hebben niets aan kracht ingeleverd; hun vernieuwende visie is vandaag de dag nog springlevend. Zo krijgt de geometrische beeldtaal van Vandenbranden via hoogwaardige zeefdruk een eigentijds nieuw leven op kledingstukken, nu te ontdekken in de shop van het KMSKA. Dit project vertrekt vanuit de overtuiging dat kunst niet beperkt hoeft te blijven tot een museummuur of het originele schilderij alleen. Een mooiere ode aan een honderdjarige pionier is nauwelijks denkbaar: zijn kunst hangt niet langer alleen in het museum, maar leeft ook voort op straat.
Intieme blik op zijn transformatie
Tijdens deze expositie, ingericht in de intieme ruimtes van het prentenkabinet van het KMSKA, ontdekt de bezoeker de opmerkelijke evolutie in zijn werk. Hoewel Vandenbranden vooral bekendstaat om zijn strakke lijnen en geometrische vlakken, begon hij zijn carrière met het schilderen van expressieve figuren en landschappen. Na een vroege fase van pure, kleurrijke abstractie bracht hij zijn kunst terug tot de essentie: wit en zwart voerden de boventoon en er verschenen monochrome doeken. Later keerde hij definitief terug naar een levendig palet. Hij maakte toen indrukwekkend werk met geometrische vormen en optische lijnen, waarbij hij experimenteerde met alternatieve technieken, zoals het met een spuitpistool aanbrengen van felle celluloselak op panelen. Het bezoek aan deze tentoonstelling biedt de kans om te zien hoe pionier Guy Vandenbranden de grenzen van de schilderkunst telkens weer verlegde.
Coda
De Estate Guy Vandenbranden/Callewaert Vanlangendonck Gallery zet zich in voor het behoud, het onderzoek en de ontsluiting van het oeuvre en archief van de kunstenaar. In samenwerking met het KMSKA zijn ze initiatiefnemer van deze expo ‘Guy Vandenbranden. In de Europese avant-garde’. De galerie heeft naar aanleiding van deze tentoonstelling een lijvige publicatie over de kunstenaar gepubliceerd. Callewaert Vanlangendonck Gallery Sint-Jacobstraat 17 te 2000 Antwerpen. Open: vrijdag tot zondag, 14u tot 18u
De tentoonstelling in het KMSKA loopt tot en met 17 januari 2027 in het prentenkabinet op de derde verdieping van het museum. Gratis met museumpas.
(coverfoto’s: zaalzicht : Sanne De Block / atelierfoto’s : Estate Guy Vandenbranden/Callewaert Vanlangendonck Gallery / werken: CRS / tekst: Chris Rachel Spatz)